Wat is smartengeld en waar heb je recht op?

Auteur: Jurist / Belangenbehartiger Erasmus Personenschade  |  Gepubliceerd: mei 2026 

Wat is smartengeld en waar heb je recht op?

Na een ongeval hoor je vaak het woord ‘smartengeld’. Maar wat betekent dat precies? Waar heb je recht op? En hoe wordt het bedrag bepaald?

Pijn en verdriet zijn onzichtbaar, maar de gevolgen zijn tastbaar: minder kunnen werken, sociale isolatie, slaapproblemen, psychische klachten. Smartengeld erkent die impact juridisch en vertaalt die naar een financiële vergoeding waar je wettelijk recht op hebt.

In dit artikel geven we duidelijke antwoorden op de meest gestelde vragen, zodat je precies weet waar je aan toe bent. De wettelijke grondslag staat in artikel 6:106 van het Burgerlijk Wetboek (BW).

Wat is smartengeld?

Smartengeld is een vergoeding voor immateriële schade: pijn, verdriet en verlies van levensvreugde als gevolg van letsel door toedoen van een ander. Het valt onder de categorie ‘niet-objectiveerbare schade’. Je kunt het niet bewijzen met een bon of factuur, maar de impact op je leven is er niet minder om.

Je hebt recht op smartengeld als je lichamelijk letsel hebt opgelopen, psychisch leed ervaart of op andere wijze persoonlijk bent aangetast door het handelen van een ander (art. 6:106 BW). Aansprakelijkheid is daarbij een vereiste, gebaseerd op art. 6:162 BW (onrechtmatige daad) of een specifieke risicoaansprakelijkheidsbepaling zoals art. 6:170–6:179 BW.

Smartengeld versus andere schadeposten: wat is het verschil?

Letselschade bestaat uit meerdere onderdelen. Smartengeld is daar één van, maar niet het enige waar je aanspraak op kunt maken. Het is belangrijk dit onderscheid te begrijpen, zodat je niet onbedoeld schadeposten misloopt.

• Smartengeld (immateriële schade): vergoeding voor pijn, verdriet en verminderde levensvreugde. Niet aantoonbaar met bewijsstukken, maar juridisch erkend.
• Medische kosten (materiële schade): ziekenhuisrekeningen, fysiotherapie, medicijnen, hulpmiddelen (aantoonbaar met facturen).
• Inkomensverlies (materiële schade): het salaris dat je bent misgelopen door ziekte of arbeidsongeschiktheid, zowel in het verleden als in de toekomst.
• Huishoudelijke hulp: kosten voor hulp bij klusjes die je zelf niet meer kunt uitvoeren door je letsel.
• Verlies van zelfredzaamheid: bij blijvende beperkingen kunnen aanpassingen aan woning of voertuig worden vergoed.

Smartengeld wordt altijd samen met de overige schadeposten onderhandeld. Je hoeft het niet apart aan te vragen. Een belangenbehartiger neemt alle posten mee in de totale claim.

Hoeveel smartengeld krijg je?

Er bestaat geen vaste bedragentabel. De hoogte wordt vastgesteld ‘naar billijkheid’, waarbij wordt gekeken naar vergelijkbare uitspraken. Professionals gebruiken hiervoor de ANWB Smartengeldgids en de Rotterdamse Schaal, een hulpmiddel dat bandbreedtes per letselcategorie aangeeft.

Factoren die de hoogte beïnvloeden:

• Ernst en aard van het letsel (tijdelijk vs. blijvend)
• Impact op dagelijks leven, werk en sociale contacten
• Leeftijd: bij blijvend letsel kan een jonger slachtoffer meer ontvangen, omdat de gevolgen langer doorwerken
• Psychische gevolgen, zoals angststoornissen, depressie of PTSS
• Mate van schuld van de aansprakelijke partij
• Duur van de herstelperiode en de intensiteit van de klachten

Ter indicatie: bij licht tijdelijk letsel gaat het om enkele honderden euro’s. Bij ernstig, blijvend letsel kunnen bedragen oplopen tot tienduizenden euro’s of meer. Het hoogste ooit in Nederland toegekende bedrag bedroeg meer dan 400.000 euro bij een zaak van uitzonderlijk zwaar, permanent letsel.

Hoe wordt de hoogte van smartengeld in de praktijk bepaald?

In de praktijk vergelijkt een rechter of belangenbehartiger jouw situatie met vergelijkbare uitspraken in de ANWB Smartengeldgids. Daarin staan honderden gepubliceerde uitspraken, gerangschikt op letseltype en ernst. Hieronder drie veelvoorkomende situaties.

Whiplash

Whiplash is een niet-objectiveerbaar letsel: de klachten zijn reële maar niet altijd zichtbaar op beeldvorming zoals een MRI of röntgenfoto. Rechters kennen smartengeld toe op basis van de duur en ernst van de klachten, de impact op werk en dagelijks leven, en medische verklaringen van behandelaars.

Bedragen liggen doorgaans tussen 2.500 en 15.000 euro, afhankelijk van de omstandigheden. Bij blijvende beperkingen, zoals chronische nekpijn of verminderd concentratievermogen, kan een neuropsychologisch onderzoek de hoogte van het smartengeld aanzienlijk beïnvloeden. Lees meer op onze pagina verkeersongevallen.

Arbeidsongeval

Bij een bedrijfsongeval met blijvend letsel, zoals een rughernia door overmatig tillen, gehoorschade door lawaai of een botbreuk door een val van hoogte, kan het smartengeld aanzienlijk hoger uitvallen. De aard van de inbreuk op de persoonlijke integriteit en de vraag of de werkgever nalatig was (art. 7:658 BW) spelen daarbij een doorslaggevende rol.

Bij arbeidsongevallen wordt ook gekeken naar de mate waarin de werkgever zijn zorgplicht heeft nageleefd. Ontbrak adequate bescherming of training? Dan weegt dat mee in de hoogte van de vergoeding.

Val in winkel of openbare ruimte

Bij een val door een gebrekkige vloer of stoep (art. 6:174 BW) wordt gekeken naar de aard en ernst van het letsel. Tijdelijk letsel met volledig herstel levert relatief lage smartengeldbedragen op. Blijvende klachten, zoals een chronische knieklacht of zenuwbeschadiging na een val, leiden tot substantieel hogere bedragen.

Veelgestelde vragen over smartengeld

Is smartengeld belastbaar?

Nee. Smartengeld is in Nederland vrijgesteld van inkomstenbelasting en hoeft niet te worden opgegeven in je belastingaangifte. Let op: dit geldt specifiek voor smartengeld. Andere schadeposten, zoals een vergoeding voor inkomensverlies, kunnen wel belastbare componenten bevatten. Laat je hierover informeren door je belangenbehartiger of een belastingadviseur.

Krijg je ook smartengeld bij tijdelijk letsel?

Ja. Ook voor tijdelijke pijn en beperkingen tijdens je herstelperiode kun je aanspraak maken op smartengeld. De duur en intensiteit van je klachten spelen daarbij een rol. Zelfs bij volledig herstel heb je aanspraak op een vergoeding voor de periode waarin je pijn en beperkingen hebt ervaren. Een gebroken pols die volledig geneest, geeft recht op smartengeld voor de herstelperiode.

Wat als de verzekeraar te weinig biedt?

Je bent nooit verplicht het eerste aanbod te accepteren. Verzekeraars beginnen vaak met een laag openingsbod. Een gespecialiseerde belangenbehartiger kan namens jou onderhandelen en, indien nodig, de zaak aan de rechter voorleggen. In de meeste letselschadezaken wordt er buiten de rechter om een regeling getroffen.

Bij een vastgelopen onderhandeling over smartengeld is een deelgeschilprocedure (art. 1019w Rv) een snelle en effectieve route. De procedure is gericht op het doorbreken van één specifiek knelpunt, duurt doorgaans 3-6 maanden en kost je in de meeste gevallen niets extra.

Kun je ook smartengeld claimen als naaste?

Ja, dat is mogelijk via twee routes:

• Shockschade: als je het ongeval hebt meegemaakt of direct geconfronteerd bent met de ernstige gevolgen ervan, en hierdoor zelf psychisch letsel hebt opgelopen. Dit wordt behandeld als een zelfstandige letselschadeclaim.
• Affectieschade ( 6:107 BW): een wettelijk vastgestelde vergoeding voor naasten van ernstig gewonde of overleden slachtoffers, zoals ouders, kinderen of partners. De bedragen liggen wettelijk vast en variëren van 1.500 tot 20.000 euro, afhankelijk van de relatie tot het slachtoffer.

Hoelang duurt het voordat je smartengeld ontvangt?

Dit hangt sterk af van de complexiteit van de zaak en de opstelling van de verzekeraar. Eenvoudige zaken met erkende aansprakelijkheid en tijdelijk letsel kunnen binnen zes maanden tot een jaar afgerond zijn. Complexe zaken met betwiste aansprakelijkheid, ernstig letsel of een langdurig hersteltraject kunnen meerdere jaren in beslag nemen.

Gedurende de procedure kun je een voorschot aanvragen om lopende kosten op te vangen. Snel starten vergroot je positie en voorkomt bewijsverlies. Let ook op de verjaringstermijn: letselschadeclaims verjaren vijf jaar na bekendheid met de schade en de aansprakelijke partij (art. 3:310 BW).

Hoe claim je smartengeld?

Smartengeld maakt deel uit van je totale letselschadeclaim. Je hoeft dit niet apart aan te vragen. Een belangenbehartiger zorgt ervoor dat alle schadeposten (materiële én immateriële) volledig worden meegenomen in de onderhandeling met de verzekeraar van de aansprakelijke partij. De kosten van juridische bijstand worden in beginsel vergoed door de aansprakelijke partij, zodat je zelf niets betaalt.

Veelgemaakte fouten bij het claimen van smartengeld

Slachtoffers laten onbedoeld geld liggen doordat ze bepaalde fouten maken. Dit zijn de meest voorkomende:

• Geen klachtendagboek bijhouden: de dagelijkse impact van je letsel op je leven is cruciaal bewijs voor de hoogte van smartengeld. Wie dit niet documenteert, onderbouwt zijn claim zwakker.
• Te snel akkoord gaan met een eindregeling: zodra je tekent, is de zaak gesloten, ook als klachten later verergeren. Wacht tot het medisch eindstadium is bereikt.
• Alleen afgaan op het oordeel van de verzekeraar: de verzekeraar van de tegenpartij behartigt zijn eigen belangen, niet die van jou. Schakel altijd een onafhankelijke belangenbehartiger in.
• Psychische klachten niet laten vastleggen: angststoornissen, PTSS of depressie als gevolg van het letsel tellen mee bij de bepaling van smartengeld, maar alleen als ze medisch zijn gedocumenteerd.
• Sociale media blijven gebruiken: foto’s of berichten waarop je er actief of gezond uitziet, kunnen door verzekeraars worden gebruikt om de ernst van je klachten in twijfel te trekken.

Tijdlijn: hoe verloopt een smartengeldprocedure?

• Jaar 1: Aansprakelijkheid vaststellen, medische documentatie opbouwen, eerste onderhandelingen starten. Voorschot aanvragen om lopende kosten te dekken.
• Jaar 2: Medische expertise uitvoeren (indien nodig), schaderapport opstellen, onderhandelingen intensiveren. Bij een impasse: deelgeschilprocedure starten.
• Jaar 3 e.v: Definitieve schaderegeling na bereiken van het medisch eindstadium. Smartengeld en alle overige schadeposten worden vastgelegd in een finaal akkoord.

Wil je weten op welk smartengeld jij recht hebt? Vraag een vrijblijvende beoordeling aan via Erasmus Personenschade:

https://erasmuspersonenschade.nl/contact/

Dit artikel is geschreven en gereviewd door een jurist verbonden aan Erasmus Personenschade. De inhoud is informatief van aard en vervangt geen juridisch advies op maat. Raadpleeg altijd een specialist voor jouw specifieke situatie.

Wettelijke grondslag: art. 6:106 BW (smartengeld) • art. 6:107 BW (affectieschade) • art. 6:162 BW (onrechtmatige daad) • art. 6:170–6:179 BW (risicoaansprakelijkheid) • art. 7:658 BW (werkgeversaansprakelijkheid) • art. 6:174 BW (gebrekaansprakelijkheid) • art. 3:310 BW (verjaringstermijn) • art. 1019w Rv (deelgeschilprocedure).